بیداری

تبراییان: از زمانی که شاه اسماعیل چهارده ساله به مدد شمشیر قزلباشان ترک اناتولی در کاخ هشت بهشت تبریز بر اریکه سلطنت نشست سلطه 250 ساله دودمان صفوی بر ایران اغاز شد.(905 ه). در بادی امر قزلباشان یا بازوی نظامی صفویان به منظور تحکیم پایه های حکومت خود ازمیان پست ترین طبقات اجتماعی شهرها یعنی اوباشان وبزهکاران گروه هایی راساماندهی کردندکه بعدها به تبراییان موسوم شدند .دسته های تبرایی ماموریت داشتند به زور تبرودشنه مردم را از انچه قزلباشان مذهب باطل می خواندند مبرا کرده به راه هدایت و انچه انان مذهب حق می نامیدند دراورند. این دسته ها عموما خوداز خانواده های سنی مذهب بر خاسته بودند وبرای نیل به مقاصد صفویان به قزلباشان پیوسته وتغییر مذهب داده بودند.روسای تبراییان مالکان جان ومال وناموس مردم بودند .انها مجاز بودند هر خانه ای را درهر زمانی مورد تفتیش قرار داده اهل خانه اگر چنانچه به دین ابا و اجدادی خود وفادار مانده بودند به گروگان بگیرند دختران و پسران جوانشان را مورد تجاوز قرار دهندواموالشان را مصادره کنند. شاه اسماعیل که خود را نماینده خدا وامامان می دانست حکم داده بود که خون سنی ها حلال وملک مال وناموسشان مباح است واین فرمان شامل همه مردم ایران می شدزیرادر ان زمان اکثرایرانیان سنی مذهب (شافعی وحنفی)بودند. مردم نگون بخت ایران نا گزیر بودند یا به دین قزلباشان درایند یا تقیه کنند ویا کشته شوند.گروه های تبرایی درواقع قاعده هرم تشکیلات سیاسی صفویان راتشکیل می دادند ودر راس این هرم شخص شاه شریعت پناه که ولی مطلق وواجب الاطاعه بود قرار داشت.براساس نوشته مورخان هر دسته تبرایی زیر نظر یک ملا فعالیت می کرد.این ملایان عموما از میان بزهکاران شهرها برخاسته بودند ولی چون کوره سوادی داشتند وازدیگران با هوشتر بودند عمامه ای بر سر می نهادند ورهبری انهارا به دست می گرفتند. مردمانی که نسبت به احکام دینی خود تعلق خاطر داشتند برای رهایی از گزند اوباشان تبرایی به ملایان باج های کلان می پرداختند .انان در اذای دریافت باج مردم را به حال خود می گذاشتند .ملا حیرانی قمی یکی از سران برجسته تبرایی بود که البته از وی اشعار بسیاری درنکوهش اهل سنت و تحریک دارودسته تبرایی در برخورد خشونت امیز با انان باقی مانده است. منبع: شاه اسماعیل صفوی - امیر حسین خنجی.

خرافه ستیزی خواجه نصیرالدین طوسی - خواجه نصیر یکی ازرجال برجسته سیاسی و علمی قرن هفتم هجریست.پرداختن به همه ابعاد و جوانب علمی و سیاسی این دانشمند بزرگ اسلامی از حوصله این بحث خارج است. دراین کوتاه سخن برانم به اختصار به نقش حایز اهمیت وی در براندازی دستگاه عباسیان اشاره کنم.خواجه طوس که از افرادمورد وثوق هلاکو ودربرچیدن بساط فرقه اسماعیلیه نیز بوسیله خان مغول تاثیر گذاربوددرجهت ایجاد انگیزه و رفع تردیدهای وی برای هجوم به بغداد ونابودی سلطه پانصد ساله حکومت عباسی نقش موثری داشت.البته تاثیر مهم فردی به نام موید الدین محمد العلقمی وزیر مقتدر و شیعی مسلک المستعصم اخرین خلیفه عباسی را در این مورد نمی توان نادیده انگاشت.گویند هلاکو پیش از حرکت به جانب بغداد با بزرگان به مشورت پرداخت.فردی صاحب نفوذ به نام حسام الدین یکی از مخالفان سرسخت این جنگ بود. او که منجم واز دوستداران خلفای عباسی بود به صراحت مخالفت خود رابا این اقدام اعلام کردوگفت : "مبارک نباشد قصد خاندان خلافت کردن و لشکربه بغداد کشیدن.اگر خان سخن نشنودوانجارودشش فساد ظاهر گردد اول انکه همه اسبان بمیرند ولشکریان بیمار شوند.دوم انکه افتاب برنیاید .سوم انک باران نبارد چهارم باد صر صر برخیزدو جهان بر زلزله خراب شود.پنجم نبات از زمین نروید .ششم انکه پادشاه در ان سال وفات کند."حسام الدین که بخوبی می دانست مغولان طایفه ای بشدت خرافه پرستند از این طریق کوشید خان مغول رااز هجوم به بغدارمنصرف کند. بر خلاف نظر حسام الدین که این جنگ را شوم و بد فرجام می دانست وقتی رای خواجه استفسار شد چنین گفت :"از این احوال هیچ یک حادث نشود."خواجه نصیربااستناد به برخی وقایع تاریخی مخالفان را این چنین خطاب نمود :"از بزرگان اسلام وصحابه کبار بسیاری شهید شده اند .بسیاری از پیامبران چون یحیی را کشتند.اگر عقیده براین باشد که کشتن ال عباس شوم است طاهر ذوالیمینین به حکم مامون از خراسان امد وامین راکشت.متوکل به دست پسرش وباکمک امرا به قتل رسید ولی هیچ خللی در امورجهان ظاهر نگشت." به هرتقدیر رای خواجه نصیر موثر افتاد و هلاکو خان عازم جنگ شد.در سال 656 بغدادبه محاصره سپاهیان مغول درامد وبسرعت طومار حکومت عباسی در هم پیچید اما بقول خواند میر صاحب حبیب السیر "نه افتاب منکسف ونه قمر منخسف شد." منبع:دین ودولت در عهدمغول(جلداول)نوشته شیرین بیانی صفحه305

چگین ها (ادمخواران قزلباش): قزلباش هایا فداییان شاه اسماعیل صفوی که نفش موثری در به قدرت رسیدن وی ایفا کردند عموما از قبایل نه گانه تاتار اناتولی (ترکیه امروزی)بودندکه تا پیش از همراهی با شاه اسماعیل هرگزوارد ایران نشده بودندوبا زبان وفرهنگ ومذهب مردم به کلی بیگانه بودند . برخی از مورخان جنایات و فجایعی که این گروه در اغاز تشکیل دولت صفوی ابتدا در تبریز وبعدها در دیگر نقاط ایران مرتکب شدند را با جنایات اسکندر وچنگیز قابل مقایسه دانسته اند. قزلباشان شاه اسماعیل را بر گزیده خداوند بر روی زمین ونماینده ونایب امام زمان می د انستند وحاضر بودند درراه او به هر جنایتی دست یازند.درمیان قزلباشان عده ای بودندکه به چگین ها یاادمخواران معروف بودند.اینان مردمانی سنگدل وبیرحمی بودندکه به فرمان شاه دشمنان او را می خوردند.ترتیب خوردن انسان ها چنین بود که ابتدا گوشش را با دندان می کندندومی خوردند سپس به سراغ بینی و گوشت بازوان و ران های قربانیان می رفتند. این کار را تاوقتی که فرد کشته می شد ادامه می دادند.این رفتاری بود که چگین های شاه طبق "حکم ولایی"با بسیاری از بزرگان ایران وحتی مردم عادی داشتند.یکی از کسانیکه جسدش به دستور شاه اسماعیل توسط ادمخواران تکه پاره گردید شهیبک خان(شیبک خان) حاکم وقت نواحی وسیعی ازشمال شرق ایران بود. مولف جهانگشای خاقان در وصف نحوه ادمخواری قزلباشان می نویسد: " شاه اسماعیل فرمودند هرکه سرمرا دوست دارد ازگوشت دشمن من طعمه سازد. به مجرد سماع این فرمان ازدحام برای اکل میته شیبک خان به مرتبه ای رسیدکه صوفیان تیغ ها کشیده قصدیکدیگر نمودندوان گوشت متعفن با خاک وخون اغشته را به نحوی از یکدیگر ربودند که چرغان شکاری در حال گرسنگی اهورابدان رغبت از یکدیگر بربایند." توصیه می کنم جهت کسب اگاهی بیشتر از این برهه مهم وسرنوشت ساز تاریخ ایران کتاب ارزشمند "تاریخ شاه اسماعیل صفوی "نوشته امیر حسین خنجی را مطالعه نمایید. موفق باشید.